Kontak Kömürleri

Çamaşır makinesinin tamburu dönmüyor, süpürge kesik kesik çalışıyor, motordan kıvılcım görünüyor ya da yanık kokusu geliyorsa, akla ilk gelen genellikle "motor yandı" olur. Ancak fırçalı motorlarda bu belirtilerin en yaygın nedeni, motorun içindeki iki küçük kömür parçasının bitmesidir. Kontak kömürü (karbon fırça veya motor kömürü olarak da bilinir), motorun dönen kısmına elektrik akımını ileten ve kullanıldıkça aşınan bir sarf malzemesidir. Değiştirmesi kolaydır, fiyatı motorun yanında çok düşüktür ve çoğu durumda cihazı ilk günkü gücüne kavuşturur.

Kontak kömürleri kategorisinde, çamaşır makinesi, süpürge ve diğer cihazların motorları için farklı ölçülerde kömürleri bulabilirsiniz.

Kontak Kömürü Nasıl Çalışır?

Fırçalı (üniversal) motorlarda dönen parçaya rotor (endüvi) denir. Rotorun bir ucunda, bakır dilimlerden oluşan bir kolektör bulunur. İki adet kömür, yaylar yardımıyla bu kolektöre bastırılır ve motor dönerken akımı rotora iletir. Kömür, bakırdan daha yumuşak olduğu için sürtünmeyle zamanla aşınır. Böylece pahalı olan kolektör korunur, aşınan ve değiştirilen parça ucuz olan kömür olur.

Hangi Cihazlarda Kömür Bulunur?

• Çamaşır makineleri: Kayışlı, fırçalı motora sahip makinelerin büyük çoğunluğu. Doğrudan tahrikli (direct drive) ve fırçasız (inverter) motorlu makinelerde kömür yoktur.
• Elektrikli süpürgeler: Klasik kablolu süpürgelerin çoğu fırçalı motor kullanır.
• Mutfak robotları, blenderler ve mikserler.
• Matkap, taşlama, testere gibi elektrikli el aletleri.

Kömürün Bittiğini Gösteren İşaretler

• Çamaşır makinesinde tambur dönmüyor, ancak makine su alıyor ve boşaltıyor.
• Tambur kesik kesik, sarsıntılı dönüyor veya yalnızca belirli bir konumda dönmeye başlıyor.
• Motorun havalandırma deliklerinden belirgin kıvılcımlar görünüyor.
• Motordan yanık veya ozon kokusu geliyor.
• Süpürge aniden duruyor, hafifçe vurulduğunda tekrar çalışıyor.
• Motorun gücü belirgin şekilde düşmüş.

Kömürü çıkarıp baktığınızda boyu orijinal uzunluğunun yarısının altına inmişse, yüzeyi çatlamış ya da kırılmışsa değişim zamanı gelmiştir.

Neden Her Zaman Çift Değiştirilmeli?

Motordaki iki kömür aynı süre boyunca aynı şekilde çalışır ve aynı hızda aşınır. Birini değiştirip diğerini bırakmak, kolektöre farklı basınçlar uygulanmasına ve dengesiz bir akım geçişine yol açar. Bu da kıvılcımlanmayı artırır ve kolektörün zarar görmesine neden olabilir. Bu yüzden kömürler her zaman takım halinde, ikisi birden değiştirilmelidir.

Doğru Kömürü Seçmek

Kömürler cihaza ve motor modeline göre farklı ölçülerde üretilir. Seçim yaparken şu ölçülere dikkat edin:

• Kesit ölçüleri: Kömürün genişliği ve kalınlığı (ör. 5x12,5 mm) yuvasına tam oturmalıdır.
• Boy: Yeni kömürün boyu, orijinalinin yeni halindeki boyla aynı olmalıdır.
• Gövde/yuva tipi: Çamaşır makinesi kömürlerinin çoğu plastik bir gövde (taşıyıcı) içinde gelir. Bu gövdenin şekli motorun yuvasına uymalıdır.
• Bağlantı tipi: Kablo ucunun şekli (dişi soket, halka uç vb.) uyumlu olmalıdır.

Motorun üzerinde yazan marka ve model bilgisi, kömür seçiminde makinenin model kodundan bile daha belirleyici olabilir. Çünkü aynı makine modeli üretim dönemine göre farklı tedarikçilerin motorlarını kullanabilir.

Çamaşır Makinesinde Kömür Değişimi

1. Fişi çekin ve makinenin arka panelini sökün.
2. Kayışı kasnaktan çıkarın. Motoru tutan cıvataları gevşetin; çoğu modelde motoru tamamen çıkarmak işinizi kolaylaştırır.
3. Motorun iki yanındaki kömür yuvalarını bulun. Kablo soketlerini ayırın ve kömür gövdelerini tutan vidaları sökün.
4. Yeni kömürleri aynı konumda yerleştirin, vidalayın ve soketleri takın.
5. Motoru yerine takın, kayışı geçirin ve paneli kapatın.

Yeni kömürler, kolektörün yüzeyine tam oturana kadar ilk birkaç çalıştırmada hafif kıvılcım yapabilir. Bu normaldir. Bu süre içinde makineyi düşük yükle çalıştırmak, kömürlerin "alışmasını" kolaylaştırır.

Kolektörün Durumunu da Kontrol Edin

Kömürleri değiştirirken motor açıkken kolektöre de bir göz atmak iyi bir fikirdir. Sağlıklı bir kolektörün yüzeyi düzgün, bakır dilimleri eşit ve hafif kahverengi bir patina ile kaplıdır. Dilimler arasında derin oyuklar, yanık izleri veya bazı dilimlerin diğerlerinden belirgin şekilde koyu olması, kolektörün hasar gördüğünü gösterir. Kömürler uzun süre bitik halde kullanıldığında, kömürün metal yayı doğrudan kolektöre sürtünerek bu tür hasarlara yol açabilir. Hasarlı bir kolektörde yeni kömürler de çok kısa sürede aşınır. Bu nedenle kömür bittiği belirtilerini fark ettiğinizde değişimi ertelememek motorun geri kalanını korur.

Sık Sorulan Sorular

Kömür değiştirdim ama motor hâlâ çalışmıyor, neden?

Kolektör aşırı aşınmış veya yanmış, motor sargısı kopmuş ya da sorun motor değil, motor kontrol kartı veya takometre olabilir.

Süpürge kömürü de burada mı?

Evet. Süpürgenin diğer parçaları için süpürge yedek parçaları, çamaşır makinesi için çamaşır makinesi elemanları sayfalarına da göz atabilirsiniz.